شده است ، يك قول اين است كه : برده در حكم همانند حرّ و آزاد است و قول ديگر ، مثل أمه و كنيز است ، به نظر ما اين قول ، اقوى است . دوّمين حكم : 2 - « و رأفت و مهربانى نسبت به آن دو ، شما را از اجراى دين الهى باز ندارد » ؛ « رأفت » به معناى رحمت و دلسوزى است و در آن دو لغت و اشتقاق است بر وزن فعله و فعاله مثل كأبه و نكآبه و شأمه و شأمه و خطاب در « فاجلدوا » متوجّه به پيشوايان و حكّام است و « فى دين اللّه » يعنى : « در حفظ و نگاهدارى دين خدا » ، و « إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ » ؛ يعنى : « حفظ و پاسدارى از دين خدا از لوازم ايمان به خدا است ، پس لازمهء ايمان به خدا ، حفظ و پاسدارى از دين خدا است و در غير اين صورت فرد مؤمن نخواهد بود ، زيرا وقتى « حفظ و پاسدارى از دين » نباشد ملزوم آن هم كه « ايمان » است ، نخواهد بود ، و اين امر از باب مبالغه و شدّت سختگيرى در امر زنا و قطع و بريدن ريشه و مادّهء آن است تا نسبت‌ها و سلسله دودمان‌ها حفظ شود و احكام شرع بر آن جريان پيدا كند ، و از اين رو است كه نبىّ اكرم ( ص ) فرمودند : « اى مردم ! از زنا پرهيز كنيد ، چرا كه در آن شش خصلت و آفت خطرناكى است . سه تاى آن در دنيا و سه تاى ديگرى در آخرت . امّا در دنيا : ارزش و جلال و شكوه را از بين مىبرد ، عامل فقر و فلاكت و تهيدستى مىشود ، عمر را كوتاه مىسازد ، و امّا در آخرت : باعث سخط و خشم خداوند و سوء حساب و بد فرجامى و مخلّد و جاودان بودن در آتش جهنّم مىشود . « 1 » و آيه دلالت بر اين دارد كه ضرب و تازيانه به شديدترين وجه صورت گيرد و از آن حدّ ، چيزى كم و كاست نشود ، و نيز شفاعت و وساطت در كمتر نمودن آن اصلا جايز نيست ، در حديثى از نبىّ اكرم ( ص ) است كه فرمود : « روز قيامت حاكم و قاضى كه حتّى يك تازيانه از حدّ را كم و ناقص به جا آورده باشند ، را مىآورند و به او گفته مىشود : چرا يك شلّاق را كم كردى ؟ در جواب مىگويد : به خاطر رحمت و دلسوزى نسبت به بندگانت . خداوند به او مىفرمايد : آيا تو از من نسبت به آنان مهربان‌تر

--> ( 1 ) . تفسير نور الثقلين ، ج 2 ، ص 496 ، شمارهء 93 .